Indien iemand een eigen onderneming start, dient diegene zich in te schrijven bij de Kamer van Koophandel en een rechtsvorm voor zijn onderneming te kiezen. Dit is ook het geval bij een zelfstandige zonder personeel (zzp’er) of freelancer.
Bij rechtsvormen kan het onderscheid worden gemaakt tussen rechtsvormen met en zonder rechtspersoonlijkheid. Bij een rechtsvorm zonder rechtspersoonlijkheid (zoals de eenmanszaak, de vennootschap onder firma (V.O.F.), de commanditaire vennootschap (C.V.) en de maatschap) bent u met uw privé-vermogen aansprakelijk voor de schulden van uw onderneming, zodat eventuele schuldeisers van uw onderneming aanspraak kunnen maken op uw privé-bezit. Dit betekent dat als uw onderneming failleert, u ook in privé failliet gaat. Daarnaast is ook uw partner financieel aansprakelijk voor de schulden, indien u in gemeenschap van goederen bent getrouwd. Met huwelijkse voorwaarden kunt u dit voorkomen. Bij een rechtsvorm met rechtspersoonlijkheid (zoals de besloten vennootschap (B.V.), de naamloze vennootschap (N.V.), de vereniging, de stichting en de coöperatie en onderlinge warborgmaatschappij) is dit in principe niet het geval.
De meest voorkomende rechtsvormen in Nederland zijn:
De eenmanszaak
De meeste (startende) ondernemers kiezen voor een eenmanszaak. Deze kan immers snel en eenvoudig worden opgericht: het enige dat de oprichter hoeft te doen bij de oprichting van een eenmanszaak is de onderneming inschrijven in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel. U kunt maximaal één eenmanszaak oprichten, welke wel verschillende handelsnamen, activiteiten en vestigingen kan hebben. Indien u door de Belastingdienst als ondernemer wordt erkend en u aan het uren-criterum voldoet, heeft u met name in het begin meer belastingvoordeel.
De vennootschap onder firma (VOF)
Een VOF is een samenwerkingsverband tussen in ieder geval twee vennoten, welke tevens dient te worden ingeschreven in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel. In de meeste gevallen zijn vennoten natuurlijke personen, maar ook rechtspersonen kunnen binnen een VOF optreden als vennoot. Iedere vennoot is zelfstandig ondernemer en heeft een zelfstandig recht op aftrekposten en vrijstellingen, zoals ondernemersaftrek, investeringsaftrek en fiscale oudedagsvoorziening. Het is bij een VOF van belang een vennootschaps-overeenkomst op te stellen, met afspraken over bijvoorbeeld de bevoegdheden van de vennoten, haar inbreng en de verdeling van de winst en/of verlies. Bij een VOF is geen minimumkapitaal nodig.
De commanditaire vennootschap (C.V.)
Een commanditaire vennootschap kan worden beschouwd als een bijzondere vorm van de VOF. Bij een C.V. bestaan twee soorten vennoten, namelijk beherende en stille vennoten (de zogenaamde commanditaire vennoten). Als beherend vennoot heeft u de dagelijkse leiding in uw onderneming en als stille vennoot bent u ‘slechts’ financieel bij de C.V. betrokken als geldschieter. Om een C.V. op te kunnen richten is geen vennootschapsovereenkomst nodig. Wel moet de C.V. worden ingeschreven in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel. De Belastingdienst ziet een beherend vennoot als ondernemer, zodat diegene recht heeft op belastingvoordeel. Een stille vennoot wordt door de Belastingdienst echter niet gezien als ondernemer, zodat diegene alleen recht heeft op belastingvoordeel voor investeringen.
De besloten vennootschap (B.V.)
Het kapitaal van een B.V. is verdeeld in aandelen, welke in het bezit zijn van de aandeelhouders. Deze aandeelhouders hebben de hoogste macht in de B.V. De bestuurders geven de dagelijkse leiding aan de B.V., welke handelen uit de naam van de B.V.. Tevens kan een B.V. een raad van commissarissen hebben, die toezicht houdt op het bestuur. Een B.V. kan zowel alleen als gezamenlijk worden opgericht. Het minimumkapitaal van de B.V. bedraagt één eurocent, die dus op z’n minst in de vennootschap dient te worden gestort. De notaris dient een notariële akte op te stellen met daarin de statuten van de B.V. en de inschrijving van de B.V. in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel te verzorgen. Bij een B.V. is het verplicht om salaris op te nemen uit de B.V., met een minimumjaarsalaris van € 44.000,00.
De naamloze vennootschap (N.V.)
Net zoals bij een besloten vennootschap, is een naamloze vennootschap een vennootschap waarvan het kapitaal is verdeeld in aandelen. Een N.V. kent echter (anders dan een B.V.) naast aandelen op naam, die enkel overdraagbaar zijn via een notaris, ook aandelen die vrij verhandelbaar zijn op de beurs. Voor het oprichten van een N.V. gelden vrijwel dezelfde vereisten als bij het oprichten van een B.V., ware het niet dat het minimum aandelenkapitaal bij een N.V. hoger is dan bij een B.V. (€ 00,01), namelijk minimaal € 45.000,00.
